Vzw Ktesibios
Drie Eikenstraat 6
B-2230 Herselt
Belgium
info@ktesibios.eu
Er zitten geen conducten op de laden. Het front is vals, en de afgeleide pijpen staan op stokken er naast, en tussen de stokken loopt de "vervoering", met leder er tussen. De stokken zijn allemaal uit drie lagen, met het middenstuk in dwarse nerven tegen het kromtrekken. Bij gebrek aan een echte compressor blazen we alles er uit met een "blaaspistool" van Sony! Dat gaat beter dan we dachten.
Groot was de verassing dat we als derde klavier een "physharmonica" aantroffen, een veredeld harmonium met expression. Klaus was in de wolken, omdat hij er zelf eens een had gemaakt, en er een artikel over had geschreven. Het is wel zeer delicaat, het gaat van heel zacht tot redelijk sterk. Het moet met stemkrukken gestemd worden!
De ventilator staat op het vliegveld in Caïro, en wordt morgen in de ambassade geleverd. Morgen gaan we het halen met een busje van het hotel. Dat is voor ons eens een uitstapje naar de andere kant van de stad, want al van onze eerst werkdag af hebben we een vast ritme, mee opgelegd door de omstandigheden.
Ons eten wordt ons drie maal per dag geserveerd in de parochiezaal (of in de tuin er van). Drie mannen zijn blijkbaar de hele dag voor ons in de weer om ons om 8, 13 en 19 uur veel te veel eten te geven. Daartussen werken we dus in de basiliek. We maken veel stof, maar dat is men hier gewoon. Elke dag is een negerin de kerk aan het borstelen, maar veel verschil maakt dat niet. Dat woestijnzand blijft terugkomen.
Filip Willems is erg ijverig, en ziet meteen werk en begint er aan. Klaus en ik zijn contant onze plannen aan het bijsturen, want we ontdekken altijd weer iets nieuws. Deze namiddag was het de ontdekking dat er erg veel lekken in de erg grote magazijnbalg zitten. Eigenlijk zou die herbelederd moeten worden, maar morgen gaan we hem eens opendoen om te zien of we de terugslagkleppen naar de voetpompen kunnen herstellen, zodat die lekken alvast geen rol meer spelen.
Dan gaan we ook de toevoer van de (oude) motor inspecteren. Theofiel Boeckx heeft een uitzonderlijk goed en doordacht gemaakt orgel neergezet, maar de man die later de motor heeft geplaatst was ofwel geen orgelbouwer, ofwel een hele slechte. Dat moet opnieuw, vrezen we.
Een constante zorg is het ontbreken van een "bouwmarkt" in de buurt. Misschien ligt het aan ons, of aan onze informanten, maar klussen is hier blijkbaar niet in de mode. Voorlopig kunnen we wel vooruit, en wellicht kan iemand ons toch helpen, bijvoorbeeld via de ambassade.
Ik ben benieuwd of we, door al die ontwikkelingen, tot een speelbaar resultaat kunnen komen. Maar we zijn nog maar de tweede dag, en voor de rest gaat het eigenlijk wel vlot. Raymond is er niet altijd bij. Al werkt hij wel flink mee, en al is hij erg snel van aannemen, toch heeft hij iets van die Japanner van de UP. Zo zit hij aan Klaus te zeggen waar hij op moet letten, en daar is Klaus niet mee gediend.
Tot hier mijn verslagje. Bedankt, Alain, dat je Annick Dumalin hebt geantwoord. En bedankt Willy voor het bevrijden van mijn poes! En van Marc kan ik mij voorstellen dat hij zijn tijd voor familiezaken kan gebruiken.
Ik laat weer iets van mij horen als er iets te melden valt.
Gerard
Caïro, donderdag 26 november 2009
Dag jongens,
De motor staat aan het orgel, en het werkt. Maar dat verliep niet meteen van een leien dakje.
De motor aansluiten vroeg weer eens veel improvisatietalent. Bij gebrek aan flexibele conducten, wipzaag en wat nog al niet moesten aan de slag met we schaar, karton, beitel enz. (neen, geen kurk!) en door de motor op een piëdestal te zetten kwam alles toch voor elkaar. Stroom aan: het lawaai was fel verminderd, maar de balgen kwam niet omhoog. We besloten om dan maar gewichten van de balgen te halen. Er was erg veel bijgelegd na de gewone stenen: stukken marmer en ijzer, alsof een of andere amateur dacht hiermee het orgel speelbaar te krijgen. Nu gaan de balgen omhoog, en hebben we zo'n 90 mm druk, wat normaal lijkt voor zo'n orgel.
Morgen gaan we de laatste lekken dichten, en dan zal het lawaai wel binnen de perken blijven. Dan kunnen we wat mankementen herstellen, en de eerste pijpen gaan terugzetten. We zijn benieuwd hoe het gaat klinken. De Diapason 8' van het zwelwerk en de Subbas klinken al erg stevig. Het is eigenlijk wel een erg goed gemaakt orgel. Door wie? We houden het maar op Boeckx, tot we beter weten. Ik ben benieuwd of de nonnen en de kwezels van Caïro, die elke avond de rozenkrans komen bidden om halfzeven, zullen opkijken als het orgel begint te spelen.
Gerard
Caïro, zondag 29 november 2009
Beste Marc, Willy en Alain,
De laatste lekken hebben we dus gedicht, maar toch blijft de wind veel lawaai maken. De organist zit met zijn rug vlak tegen de kast, en om praktische redenen hebben we het grote middenpaneel weggehaald om de herstellingen aan balgen enz. beter uit te kunnen voeren. Met als gevolg dat je aan de speeltafel wel veel geruis (ons dialectwoord "gegoas" past hier beter) te horen krijgt. Ik denk dat een echte motorkist met rolgordijn noodzakelijk is.
Een keer alles min of meer dicht was (we hebben de toegangen naar de voetpompen gewoon dichtgeplakt met een kalender die we op het hoogzaal vonden), konden we de fijnere afregelingen doen.
De registercancellen krijgen langs twee kanten wind; er zit geen scheiding tussenin. Aan een kant van de registercancellen zit er telkens een soort stootbalgje - we denken tenminste dat dat de functie ervan is -allicht om het trillen van de kegels tegen te werken? Dat zou dan straf zijn, want van dit euvel zijn wij zelf nog maar enkele jaren bewust. Klaus of ik hebben zoiets nog nooit gezien. We hebben ze voorlopig maar uitgeschakeld, omdat we geen leer en tijd hebben dat allemaal nu te herstellen.
Ook het uniek systeem van mechanische traktuur en pneumatische kegelladen eist een bijzondere afregeling: de ene keert blaast de wind aan de laden, de andere keer trilt te klep. Gisterenochtend zijn we de eerste registers terug gaan zetten op het hoofdwerk. (Het pedaal staat er weer, en het zwelwerk halen we er pas uit als er nog tijd overschiet.) De Bourdon 16' (vanaf tweede do) klinkt zeer zacht, en zo moet het volgens Klaus. De andere achtvoeten klinken erg goed, en gelukkig is alles in tin gemaakt, zodat de strijkers zonder meer aanspreken zoals het hoort.
Na opening van de zgn. "physharmonica" bleek dat het iets anders was. Er zaten geen doorslaande tongen in (zoals in een harmonium), maar gewone exemplaren. Het is dus eerder een regaal, waarvan de klank op diverse manieren kan beïnvloed worden. Nooit gezien; ook Klaus niet toen hij dit bij terugkomst constateerde.
Mijn tweede ontdekking was nog opwindender. Ik sms-te naar Klaus: "I discovered who has built the organ". (We spreken hier Engels met elkaar, wegens Filip en de lokale mensen.) Ze keerden spoorslags weer (niet "uit Isphahan", voor de kenners).
Klaus had me er al eerder op gewezen dat de ramen achter het orgel, zoals zo vaak, verduisterd waren (om het zonlicht niet op de pijpen te laten schijnen) met restanten van grote houten transportkisten. Hier en daar staat er nog een of ander transportnummer gestencild. En ergens hoog weg zit er een overblijfsel van roze papier opgeplakt. Ik ben dan op een ladder gaan staan om er een foto van te maken. Op het toestel kon ik dan inzoomen en draaien tot ik kon lezen:" .. & Orpha… Georges Cloet.. Rue de Lausanne… Bruxelle..".
Georges Cloetens, de Brusselse orgelbouwer waar Gerard D'Hondt al over sprak wegens zijn "système directe", waar de toetstractuur waaiervormig verloopt, en geen walsborden kent! Inderdaad, ook in dit orgel verloopt de tractuur op deze wijze. Théophile Boeckx heeft ook bij Cloetens gewerkt, en misschien heeft hij het gewoon voor zijn baas het orgel daar geplaatst. Een en ander neemt niet weg dat ook Cloetens bepaalde orgeldelen heeft laten maken door anderen, maar dat ga ik in België nog eens uitzoeken.
Tot hier het nieuws over het orgel. Voor de rest verloopt hier alles zijn gewone gangetje. Drie keer per dag naar het "patronaat" om te eten. 's Avonds eten we altijd buiten, met zicht op de lokale mini-voetbalcompetitie. Ondertussen voelen we ons thuis in de wijk, en beschouwen ze ons niet meer als toeristen. Vanavond gaan we naar de mis, in het Arabisch en het Frans, om daarna de koorleden het orgel te laten zien.
Hoe is het weer in Herselt? Hier heeft het van de week zowaar geregend vlak voor we opstonden. In het algemeen is het zonnig, 25 °C 's middags en 14° 's nachts. Door de Offerfeesten is het nu al dagen erg rustig in de straten, zodat dwars door het verkeer heen lopen om over te steken minder angstwekkend is, al went dat laatste ook snel. Afgezien van wat "vallingen" blijven we gezond. Het Egyptische eten is dat ook, en goed dat we van het begin af aan de raad uit de reisgidsen, om nooit rauwkost te eten, in de wind hebben geslagen. We eten salade en andere "gevaarlijke" etenswaren met smaak, en niemand is er ziek van geworden, (tot hier toe).
Ik hoop dat alles goed gaat in Herselt, en hoop dat Marc weer de draad kan opnemen na deze moeilijke week.
Vele groeten uit Caïro,
Gerard
---
Cairo, zaterdag 6 december 2009
Beste jongens,
Hierbij een laatste verslag van ons orgelwerk in Heliopolis; zo is het verhaal compleet.
Ons werk zit er op. Zowat het hele orgel speelt weer, voor het eerst sinds jaren. Pas gisterenavond hebben we de storende bijgeluiden van motor en balg kunnen wegkrijgen. Ten eerste door het plaatsen van een motorkist, die op aanwijzingen van Klaus door een lokale knutselaar gemaakt werd. Hij had er wel vier dagen voor nodig, maar hij werkt uitstekend, o.a. door een "gedempt labyrint". Het "geguis" is hierdoor zowat compleet verdwenen. Het laatste gesis verdween tenslotte doen we de onderkast dicht zetten.
Nu pas komt de schoonheid van de orgelklank tot zijn recht. De prestanten klonken vanaf het begin al goed, maar er staan ook heel wat zachte registers op (zoals Eoline), die nu pas echt te horen zijn. Behalve als het verkeer te druk is, en vooral als ze eindeloos beginnen te toeteren. (Als wij over straat gaan, dan toetert er om de paar seconden een taxi hoopvol naar ons.)
De pijpen van het zwelwerk hebben we ongekuist laten staan wegens tijdsgebrek. We hebben veel problemen gehad met mankementen, vooral in de pneumatische registertractuur. Op zes plaatsen had men de pneumatiek verkeerd aangekoppeld. Ik denk dat zelfs onze Theofiel Boeckx het af en toe niet meer wist, te zien aan zijn handschrift op de probleemgevallen.
Het moet voor hem toch een hele belevenis zijn geweest, in de lente van 1914. Deze week spraken we een bejaarde dame die het oude Heliopolis nog gekend heeft. Het was toen echt een sjieke stad in de woestijn. De bewoners van de villa's en de appartementen genoten van hun tuinen en terrassen. Nu staan deze vol met troep, zoals afgedankte meubels en stoffige schotelantennes.
De mensen zijn blij dat hun orgel weer werkt. Kerkbezoekers zijn ons komen bedanken omdat ze het orgel kunnen gebruiken tijdens hun komende huwelijksjubileum, net als destijds. De akoestiek van de kerk is geweldig goed, en de drie pedaalregisters laten hun bassen donderen. Ik ben benieuwd hoe het zal klinken als een echte organist er eens alles uithaalt.
Klaus Rensch is midden in de nacht weer naar Duitsland vertrokken, nadat we een fles Egyptische miswijn (best te drinken!) soldaat hadden gemaakt. Vandaag hebben we het hoogzaal opgeruimd, zoals wij dat bij ons gewend zijn. Nu is het properder dan ooit. De bezieler van dit project, Raymond, heeft ons zowaar bedankt, […]. Hij emigreert in februari naar Canada, al laat hij dan wel zijn orgel en zijn lief achter in Egypte.
Gisteren kwam een jonge opdiener van het patronaat ons achterna gelopen, of Klaus a.u.b. hem niet mee naar Duitsland kon nemen. Interessant om van deze kant af eens te zien hoezeer het rijke westen aantrekt. Al vinden wij dat de mensen hier veel vrolijker en meer ontspannen zijn dan bij ons, al hebben ze het allicht minder comfortabel. Als ik hier de Vlaamse kranten on line lees, valt het op dat de helft van ons "nieuws" uit gehypte prullaria bestaat. Van een "ecologische voetafdruk" bijvoorbeeld hebben ze hier nog nooit gehoord!
Morgen zondag gaan Filip en ik nog een taxitoertje maken langs drie adressen in downtown Cairo. Eerst naar het orgel van de kapel van het jesuïtencollege. De lokale Rotary was vrijdag op bezoek op onze werf, en willen fondsen verzamelen om dat Franse romantische orgel(tje) te laten herstellen, wellicht in Europa (de windladen toch). Daarna gaan we even afscheid nemen van de ambassadeur op zijn kantoor, en ten slotte naar de Episcopaalse kerk op Zamalek, een eiland in de Nijl. Via via heeft de dominee gevraagd of we willen langskomen. Ben benieuwd.
s' Avonds nemen we het vliegtuig, en komen midden in de nacht op Zaventem aan. Gelukkig heb ik via internet een soortement taxi kunnen regelen voor een redelijke prijs. Ik wil namelijk niemand in het holst van de nacht (op een maandagochtend dan nog) laten opdraven.
Ik zie uit naar onze terugkeer, en bedankt aan iedereen die er voor gezorgd heeft dat op het Rot en in het werkhuis alles kon doorgaan.
Gerard
---
Spitsuur in Caïro bij een grijze laaghangende bewolking — het had iets irreëels. Stapvoets door de stoffige straten, ingehaald door zwaarbeladen muilezels, mosilims op weg naar de moskee, snelle zakenmannen in strakke pakken. Straatjongens die je door het open raam toeroepen "Hey, mister, where are you from?" Als je dan Belgium antwoordt, kijken ze je meewarig aan: nooit van gehoord. Vrolijke jongens, daar in Caïro. Als je al eens geruzie hoor, blijkt het steeds weer voor de grap te zijn. Morgen terug in Vlaanderen. Ben benieuwd waar ze zich daar weer druk over maken. BHV of de ecologische voetafdruk?
Caïro, dinsdag 24 november 2009
Beste Marc, Willy en Alain,
Hierbij een berichtje uit Caïro.
Vooreerst nog veel sterkte aan Marc toegewenst. Mijn gedachten zijn bij hem zijn familie, die op dit gebied al te veel heeft moeten meemaken. Wanneer is de uitvaart voorzien? Ik zal hier in de basiliek een misintentie aan de Monseigneur geven; dat heb ik ook laten doen in 2006, toen ik hier was en mijn vader 10 jaar geleden gestorven was.
