home ktesibios

Het eerste project van Ktesibios was het Belgische orgel dat Théophile Boeckx in de Basiliek van Heliopolis bouwde in 1914. Via een benefietconcert in Leuven werden er fondsen verworven. De Belgische orgelbouwer Guido Schumacher doneerde een goede occasie orgelmotor, Lederfachhandel Herzog uit Duitsland schonk leder om de blaasbalgen te herstellen en orgelpijpenmaker Alex Belmans bood aan om een aantal pijpen gratis te herstellen. Orgelbouwers Gerard Pels (B) en Klaus Rensch (D) gingen samen met muzikant Filip Willems (B) twee weken als vrijwilliger naar Caïro, en kregen het orgel weer aan de praat.

De vroegere luxueuze buitenwijk van Caïro, Heliopolis, kent een boeiende geschiedenis. De Belgische industriëel Empain stampte deze sprookjesstad als een ware bouwpromotor uit de grond rond 1910. De zakelijke reden voor dit megalomaan project: een publiek creëren om zijn nieuwe tramlijn, die vanaf het station in centrum de woestijn inreed, te laten gebruiken. Vroeger deed de tram er 15 minuten over. Vandaag is Heliopolis opgeslokt door de miljoenenstad Caïro, en duurt de rit twee of drie keer zo lang.

Empain zette er hotels, villa's en luxeappartementen neer. Scholen en gebedshuizen van alle gezindten kregen er gratis bouwgrond. Zelf bekostigde hij de bouw van de witte basiliek, die tot op heden door de rooms-katholieken gebruikt wordt voor de erediensten, waarvan sommige in het Frans, andere in het Arabisch. Ook het orgel kreeg de parochie cadeau van Empain.

Het instrument telt 22 registers en heeft een eigenaardige tractuur: mechanisch tot onder de windladen, die zelf pneumatisch functioneren, met membranen en kegels. Dit is eigelijk zo gek niet bedacht: deze lange mechaniek reageert veel prompter dan de gebruikelijke pneumatische leidingen.

Het orgel is degelijk gebouwd, en in feite in goede staat. In ieder geval is er nooit iets aan verbouwd en dus ook niet verknoeid. Dat geldt voor alle Egyptische orgels (er staan er zo'n 15 orgels in het land). Waar een gebrek aan orgelbouwers al niet goed voor is! De motor van dit instrument is ongeschikt voor een orgel, versleten en maakt meer lawaai dan het instrument zelf. Ten slotte zitten de pijpen vol met woestijnzand.

Onderhoud gebeurt nauwelijks. De lokale jonge organist Raymond Batroussy — ondertussen geëmigreerd naar Canada — probeerde zelf wat stemwerk te verrichten. Met de hulp van zelfstudieboeken (o.a. The Art of Organbuilding, USA 1905) hield hij het orgel aan de praat. Het orgel werd maar zelden gebruikt, maar meestal werd het koortje begeleid door een elektronisch instrument beneden in de kerk.

Ktesibios koos ervoor als eerste project dit orgel in orde te brengen: een nieuwe ventilator en een schoonmaakbeurt van de pijpen. Dit zou worden uitgevoerd door de vrijwillig werkende orgelbouwers Gerard Pels en Klaus Rensch. Tevens zou er word onderzocht worden hoe organisten een basisopleiding zouden kunnen krijgen. In november 2009 was het zo ver, en vertrokken de orgelbouwers naar Egypte.

Lees de Caïro-orgelblog van Gerard Pels.

Inleiding